Franchise
Franchise Sözleşmelerinde Genel İşlem Şartları
04 Kasım 2019 — Yazar: Süleyman Mert SOYSAL
![](https://franchisemarketturkiye.com/assets/uploads/blogs/2019/03/profil-copy-scaled.jpg)
Günümüzde yiyeyecek ve gıda sektörü başta olmak üzere birçok alanda franchise modelinin yaygınlaştığını görmekteyiz. Franchise modellerini tüm dünya çapında uygulayan global markalar yanında Türk firmaları da yakın zamanda franchise ağları oluşturmaya başlamıştır.
Franchise sözleşmesi franchise verenin kendisine ait üretim, işletme ve pazarlama sistemini oluşturan fikri ve sınai haklar için franchise alana kullanma (lisans) hakları vererek, franchise alanın işletmesini kendi işletmesinin bir parçası haline getirmesine dair hak ve yükümlülükleri içeren Türk Hukuku’nda özel olarak düzenlenmemiş sui-generis bir sözleşme tipidir.
Franchise sistemi kurulmasındaki temel amaç müşteri kitlesinin ihtiyaçlarının aynı standartta karşılanmasına yönelik olarak dünya üzerinde veya belli bir bölgede aynı standartta hizmet veren (veya ürün satışı yapan) bir franchise ağı oluşturmaktır. Bu sebeple genel olarak bir franchise ağında bulunan tüm franchise alanlarla yapılan her sözleşme çerçeve niteliğindedir ve bazı ticari konular haricinde aynı içeriğe sahiptir. Franchise sistemini kuran ve geliştiren franchise veren, sahip olduğu ekonomik gücün bir sonucu olarak, sözleşmenin şartlarını genellikle tek taraflı olarak belirlemekte; franchise alan da ya bu sözleşmeyi olduğu gibi kabul etmekte veya sözleşme yapmaktan kaçınmaktadır. İki tacir taraf arasında düzenlense de tek tarafın hak ve menfaatlerini koruyan ve hatta bazen franchise alanın sözleşme üzerinde hiçbir şekilde değişiklik yapmasına fırsat vermeyecek şekilde matbu olarak düzenlenen bu sözleşmeler akıllara 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda (BK) madde 20 ile 25 arasında düzenlenen genel işlem şartlarını getirmektedir.
BK’nın 20. maddesine göre genel işlem şartları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleri olarak tanımlanır. Franchise ağında bulunan franchise alanların sayısının çokluğu göz önünde bulundurulursa franchise sözleşmesindeki hükümlerin genel işlem şartı teşkil etmesi doğaldır. Bu noktada, BK’nın genel işlem şartları, yalnızca tüketicileri değil, tarafı olduğu sözleşmeyi incelemeden ve müzakere etmeden kabul etmek zorunda kalan, franchise alan tacirler de dahil olmak üzere, herkesi korur.
BK’da genel işlem şartlarına ilişkin tanımlamanın devamında, bu tür sözleşmelerde yer alan koşulların kanunun dolanılması yolu ile işbu tanım dışına çıkartılamaması için bazı kurallar öngörülmüştür. Genel işlem şartlarına aykırı olarak sözleşmede yer alan hükümlere aykırılığın yaptırımı, söz konusu genel işlem şartının sözleşme kapsamına hiç yazılmamış sayılması ve yürürlük dışı kalmasıdır. Yazılmamış sayılmadan kasıt, sözleşmenin yazılmamış sayılan şartlar dışındaki hükümlerinin geçerliliğini korumasıdır. Ayrıca bu durumda düzenleyen (franchise veren), yazılmamış sayılan şartlar olmasaydı diğer hükümlerle sözleşmeyi yapmayacak olduğunu ileri süremeyecektir. Yazılmamış sayılarak geçersiz hale gelen sözleşme hükümleri yerine ilgili kanun hükümleri uygulanacak ve boşluklar doldurulacaktır. Genel işlemler şartlarına ilişkin en mühim ve dikkat edilmesi gereken husus “yazılmamış sayılma” hükmü olmakla birlikte, aşağıdaki hususların da göz önünde bulundurulması gerekmektedir:
- Aynı amaçla düzenlenen sözleşmelerin metinlerinin aynı olmaması, bu sözleşmelerin içerdiği hükümlerin, genel işlem şartlarından sayılmasına engel teşkil etmez...
- Şartların, sözleşme metninde veya ekinde yer alması, kapsamı, yazı türü ve şekli, nitelendirmede önem taşımaz.
- Sözleşmede yer alan şartların her birinin taraflarca karşılıklı müzakere edilerek kabul edildiğine ilişkin kayıtlar, tek başına, onları genel işlem şartı olmaktan çıkarmaz.
- Sözleşmenin niteliği ve sözleşme konusu işin özelliğine yabancı genel işlem şartlarının barındırmaması gerekmektedir.
- Ekonomik anlamda zayıf sözleşme tarafının menfaatine aykırı genel işlem şartlarının sözleşme kapsamında kabul edilmesi, düzenleyen tarafın diğer tarafa bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi vermesine, bunların içeriğini öğrenme imkanı sağlamasına ve karşı tarafın da bu koşulları kabul etmesine bağlanmıştır.
- Düzenleyene tek yanlı olarak karşı taraf aleyhine genel işlem şartlarını içeren sözleşmenin bir hükmünü değiştirme ya da yeni düzenleme getirme yetkisi veren kayıtlar yazılmamış sayılır.
- İçerik denetiminden geçmiş ve sözleşme içeriğine dahil olduğu kabul edilmiş genel işlem şartları bakımından yorum denetimi yapılacaktır. Buna göre, genel işlem şartlarından sayılan bir sözleşme hükmü, açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanacaktır.
- İçerik denetimini düzenleyen BK hükmü uyarınca, dürüstlük kurallarına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikteki genel işlem şartları geçersizdir.
İlginizi Çekebilir
![Türk Markaları İçin Kaçırılmayacak Bir Fırsat! Suudi Arabistanlı büyük yatırımcılar 17-20 Ekim tarihleri arasında düzenlenecek Bayim Olur Musun? fuarına geliyor!](https://franchisemarketturkiye.com/assets/uploads/blogs/ozhan-erem.jpg)
Türk Markaları İçin Kaçırılmayacak Bir Fırsat! Suudi Arabistanlı büyük yatırımcılar 17-20 Ekim tarihleri arasında düzenlenecek Bayim Olur Musun? fuarına geliyor!
Franchise Market Türkiye — 2024-08-20 10:19:00
![Panino Pizza Türkiye’den Sonra Yurt Dışında Da Büyümeyi İstiyor](https://franchisemarketturkiye.com/assets/uploads/blogs/panino-pizza-tu-rkiye-den-sonra-yurt-disinda-da-bu-yu-meyi-istiyor.jpg)
Panino Pizza Türkiye’den Sonra Yurt Dışında Da Büyümeyi İstiyor
Franchise Market Türkiye — 2024-08-14 12:15:00
![“Geleneksel Esnafı Modern Perakendeciye Dönüştürüyoruz”](https://franchisemarketturkiye.com/assets/uploads/blogs/-geleneksel-esnafi-modern-perakendeciye-donu-stu-ru-yoruz-.jpg)
“Geleneksel Esnafı Modern Perakendeciye Dönüştürüyoruz”
Franchise Market Türkiye — 2024-08-14 11:19:00